حاضر كه جغرافياى سياسى تغيير كرده تطبيق نميتوان داد . باز هم اگر بخواهيم اوضاع مالى آنوقت را با زمان حاضر مورد مقايسه قرار دهيم ، افزونى ولايات كنونى قندهار و كابل و غزنى و ننگرهار و پختيارا در مقابل كسر حصص غربى خراسان قرار ميدهيم ، و بودجه امسالهء افغانستان را كه در ماه سنبله 1343 ش از طرف وزارت ماليه ترتيب و نشر شده مىبينيم ، كه جمله عائدات سال 1343 ش عبارتست از : « 1 » در سال 1343 ش 000 ، 850 ، 294 ، 4 افغانى در حدود سال 200 ق 000 ، 000 ، 225 « فرق يكهزار ساله 000 ، 850 ، 069 ، 4 « و به اين حساب گويا مجموعهء عوائد مالى در يك هزار سال اخير چهارده بار افزوده شده است . كاهش و افزايش ماليات : در آغاز فتوح اسلامى ؛ نظم و تشكيل ادارى فاتحان عرب در خراسان كه دار الحرب بود قوى نبود ، و تمام خراسان هم در تحت ادارهء اسلامى نيامده بود ، بنابرين عوائد مالى و درآمد دولت اسلامى از مقدار كم آغاز شده و متدرجا افزايش يافته است ، كه ما در تابلوى مجموعه كل ماليات خراسان عدد آن را 38 / 39 / 44 / 45 مليون درهم نشان داديم . اما اين افزايش مداوم و مستقر نبوده ، و گاهى وقائع و عوامل جديد در ان كمى و بيشى را بوجود آورده است . مثلا در حدود 123 ه 740 م خراج فارياب هفتاد هزار درهم بود « 2 » ، در حالى كه در حدود 232 ه 846 م فقط پنجاه و پنج هزار درهم بوده است . همچنين تمام درآمد ماليات گوزگانان بقول ابن خرداذبه « 3 » 154 هزار درهم بود ، در حالى كه بگفتهء ابن حوقل در حدود 350 ه 961 م به صد هزار دينار و چهار صد

--> ( 1 ) - انيس كابل شماره ( 143 ) 19 اسد 1343 ش بقرار بيانيهء وزير ماليه . ( 2 ) - طبرى 5 / 509 ( 3 ) - ابن خرداذبه در المسالك و الممالك .